Op 17 mei 2011 was de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Shell. De Zuid-Afrikaanse actiegroep Treasure the Karoo Action Group (TKAG) maakt zich zorgen over de plannen van Shell om te boren naar gas in de Karoo, een kwetsbaar gebied in Zuid-Afrika. Via deze brief richten zij zich tot de aandeelhouders.
“Wij maken ons ernstige zorgen over de plannen van Shell om in Zuid-Afrika schaliegas te winnen. De Karoo is een van de laatste ongerepte gebieden van Zuid-Afrika, maar dreigt nu onherstelbaar beschadigd te worden. Ook lopen de bewoners ernstige gezondheidsrisico’s. Het winnen van schaliegas wordt door de olie- en gasindustrie gepropageerd als schone methode. Maar de laatste jaren wordt steeds duidelijker dat het proces extreem vervuilend en bedreigend voor de gezondheid is .
Schaliegas bevindt zich in aardlagen op circa vier tot tien kilometer onder de aardoppervlakte. Het winnen van schaliegas gebeurt met een buitengewoon destructieve methode: hydraulic fracturing of fracking. Voor fracking is veel water nodig, per boring circa 15 miljoen liter. Dat water wordt vermengd met zand en verschillende chemicaliën. De gas- en oliebedrijven houden moedwillig geheim om welke chemicaliën het precies gaat. Het mengsel van water, zand en chemicaliën wordt onder hoge druk in boorgaten geschoten waardoor de leisteenlagen worden gekraakt en het daar aanwezige gas vrijkomt.
Ondanks de geruststellende claims van de industrie is het inmiddels overduidelijk dat fracking vanuit het oogpunt van milieu en gezondheid een bijzonder riskant proces is dat indruist tegen het principe van duurzame ontwikkeling.
Ten eerste zijn er enorme hoeveelheden water voor nodig. Met name in de Karoo is dit een heikel punt. De Karoo is een droge streek waar mens en dier afhankelijk zijn van het schaarse aanwezige water. Zij kunnen makkelijk zonder gas, maar geen dag zonder water. Shell heeft tot op heden geen overtuigend antwoord gegeven op de vraag waar het benodigde water vandaan moet komen. Shell’s suggestie om zeewater in te voeren kan niet serieus worden genoemd. De infrastructuur van de Karoo – veelal onverharde wegen – laat het grote aantal benodigde logistieke bewegingen niet toe. Bovendien bestaat er een reële kans dat het grondwater verzilt raakt, waardoor het voor consumptie en landbouw ongeschikt wordt.
Ten tweede bestaat er een serieus risico dat het grondwater in de Karoo vervuild wordt door chemicaliën. Het is zorgelijk dat Shell weigert vrij te geven welke chemicaliën gebruikt worden. Als deze geen bedreiging vormen, waarom dan die geheimhouding? In de Verenigde Staten, waar fracking al langer plaatsvindt, worden steeds meer gevallen gemeld van door carcinogene chemicaliën vervuild grondwater. Hele gemeenschappen zijn nu afhankelijk van flessenwater. Onder de Karoo bevinden zich meerdere grondwaterreservoirs die met elkaar een groot netwerk vormen. Als één daarvan vervuild raakt, gebeurt dat ook met vele anderen. Die vervuiling kan nooit meer worden teruggedraaid.
Ten derde zal ook het vrijkomende methaangas het grondwater vervuilen. Recent onderzoek van Duke University heeft dit verontrustende feit aangetoond.
In de Verenigde Staten en Australië zijn vele gevallen bekend waar dit hoogst ontvlambare gas bij mensen uit de waterkraan stroomt. Er zijn zelfs incidenten van exploderende waterputten en huizen. De gasindustrie doet voorkomen alsof dat het gevolg is van een natuurlijk proces. Maar de incidenten komen zo vaak voor in de gebieden waar gefrackt wordt, dat het ontkennen van een oorzakelijk verband zo langzamerhand een onverantwoord standpunt is.
Ten vierde vormt de verwerking van het afvalwater na het fracken een enorm probleem. Naast chemicaliën bevat dit water ook radioactief materiaal dat uit de diepere aardlagen wordt meegenomen, zo toonde onder meer de New York Times aan. Shell heeft niet kunnen bewijzen dat dit afvalwater op een veilige en afdoende wijze verwerkt zal worden. Ook op dit punt is in de VS de praktijk weerbarstiger gebleken dan de theorie. Vaak wordt het afvalwater geloosd in rivieren of ligt het in ondiepe reservoirs waaruit het verdampt of wegsijpelt in de grond. Het gevolg: vervuild grond- en rivierwater. Om deze reden hebben de staten Pennsylvania, New York en Maryland fracking in de ban gedaan.
In het licht van het bovenstaande is het niet verwonderlijk dat het Amerikaanse Congres, ondanks sterke druk van de gaslobby, de Environmental Protection Agency opdracht heeft gegeven de risico’s van fracking te onderzoeken.
In Zuid-Afrika heeft Shell’s aankondiging dat het wil gaan boren naar gas geleid tot een publiek protest van ongekende intensiteit. Boeren, dorpsbewoners, milieudeskundigen, politici, journalisten en wetenschappers – die allen begrijpen hoe kwetsbaar de Karoo is – hebben zich fel uitgesproken tegen de plannen. Zij verzetten zich tegen Shell’s halsstarrige pogingen om een plan door te drukken dat één van de laatste ongerepte gebieden van Zuid-Afrika dreigt te vernietigen. Shell heeft zelf bevestigd dat de gasvoorraden in de Karoo niet langer dan 15 tot 20 jaar zullen meegaan. Dat rechtvaardigt eens te meer de vraag waarom Shell bereid is het risico te nemen om de Karoo onherroepelijk te vernielen. Het gaat hier immers overduidelijk om winst op de korte termijn.
Onder druk van zowel vooraanstaande wetenschappers op diverse vakgebieden, waaronder volksgezondheid en milieukunde, als het Zuid-Afrikaanse publiek heeft onze minister van mijnbouw Susan Shabangu een moratorium ingesteld voor alle lopende en toekomstige aanvragen voor het boren naar schaliegas. Zij wil dat gedegen onderzoek wordt uitgevoerd naar de risico’s rond hydraulic fracturing voordat aanvragen hiervoor in behandeling kan worden genomen.
Wij zijn trots op de beslissing van onze minister. Maar tot onze teleurstelling heeft Shell – tegen de wil van de Zuid-Afrikaanse regering en bevolking – laten weten door te gaan met de voorbereidingen voor het boren naar de gasreserves in de Karoo.
In verband daarmee het volgende: schaliegas is door de energiesector zelf als ‘overgangsbrandstof’ bestempeld. Schaliegas moet volgens de industrie het gat tussen onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en een toekomstig tijdperk van duurzaam opgewekte energie overbruggen. Maar waarom zouden wij wachten? Wij roepen Shell en anderen op om alles op alles te zetten om die duurzame toekomst sneller mogelijk te maken. Investeer niet in een vervuilende overgangsbrandstof, maar in de energie van de toekomst: zon en wind. In Zuid-Afrika hebben wij van beide meer dan genoeg. Dat geldt niet voor ons schaarse water.
Shell is een prominent energiebedrijf dat het aan zijn stand verplicht is om de transitie naar duurzame energie aan te voeren. Als aandeelhouder bepaalt u welke koers het bedrijf inslaat. De toekomst is letterlijk in uw handen.
U zult begrijpen dat Shell’s track record in Afrika niet bijzonder geruststellend is. De koers die Shell momenteel heeft ingezet in Zuid-Afrika, en waaraan het zich verbeten vasthoudt, leidt mogelijkerwijs tot enorme reputatieschade in Zuid-Afrika en elders.
De problemen rond fracking beperken zich niet tot Afrika en Amerika. In heel Europa worden momenteel plannen gemaakt om schaliegas te winnen. Ook in Nederland. Het Franse parlement heeft onlangs een wet aangenomen die fracking in Frankrijk verbiedt. Het is niet ondenkbaar dat ook Nederland zich in navolging daarvan zal uitspreken tegen fracking. Maar wordt dan wel geaccepteerd dat haar meest vooraanstaande energiebedrijf het leven van Zuid-Afrikaanse families in gevaar brengt?
Verplaatst u zich eens in de positie van de Zuid-Afrikaanse bevolking. Wat zou u doen als uw kostbare water vervuild dreigde te raken en uw kinderen het risico liepen ziek te worden door carcinogene chemicaliën? Als u in uw bestaan bedreigd werd, zou u er zonder twijfel alles aan doen om dat te voorkomen. Dat is de reden waarom wij ons vandaag tot u richten. De Karoo is een kwetsbaar en droog gebied. We kunnen er geen druppel water missen.”
Jonathan Deal, landelijke coördinator van Treasure the Karoo Action Group (TKAG)
Pastor Barry Wugale – projectcoördinator van het Ogoni Solidarity Forum
Lewis Pugh – milieuactivist, maritiem advocaat en langeafstandszwemmer
Overal ter wereld zijn mensen bezig met verandering. Changefocus geeft aandacht aan hun initatieven en gedachtegoed.
